O Citatima predsjednika Mao Cedunga

O knjižici uopšte i našim izdanjima

 

Čitanje Citata predsjednika Mao Cedunga (nadalje: Citati) je dobar način da se napravi prvi korak ne samo sa upoznavanjem Kineske revolucije, već i sa marksizmom uopšte. Citati su fragmenti raznih Maovih govora i djela i tematski su podijeljeni u poglavlja. One nisu ogromno niti kompletno tijelo teorije, što je u jednu  ruku dobra stvar iz razloga što su mnoge stvari koje se u njima nalaze pristupačne i onima koji nemaju dublje poznavanje marksizma i njegovih raznih struja. S obzirom da se ispod svakog citata nalazi njegov izvor, neko ko se dublje zainteresuje može potražiti originalna djela i da razvije svoje teoretsko znanje.

Citate su sastavili kadrovi Komunističke partije Kine kao i kadrovi armije, i štampani su u više izdanja počevši od sredine šezdesetih godina dvadesetog vijeka. Jednu verziju je sastavio Lin Biao, na početku jedan od genijalnih i perspektivnih oficira kineske revolucionarne armije, u kasnijem periodu Maov umalo politički nasljednik, a na kraju izdajnik. Potražnja za Citatima je bila ogromna, i to ne samo u Narodnoj Republici Kini i periodu Velike proleterske kulturne revolucije (nadalje: VPKR), već i kasnije kako u Kini tako i širom svijeta i to do te mjere da je do danas jedna od najštampanijih knjiga u ljudskoj istoriji. Na Zapadu, ona je najčešće štampana i poznata pod imenom „Mala crvena knjižica“.

Verzija Citata u SFR Jugoslaviji je zapravo štampana u Narodnoj Republici Kini i štampalo ga je Izdavačko preduzeće literature na stranim jezicima, Peking, 1972. godine. Ko je bio prevodilac, nije poznato. Štampano je na ekavici pod imenom „Citati predsednika Mao Ce Tunga.“ Dvije stvari valja naglasiti. Prva, Mao je bio „predsjedavajući“, međutim, to se kod nas prevodilo i prevodi kao predsjednik, tako da je to više u duhu tradicije prevođenja nego što je ispravno. Drugo, s obzirom da je tada korišten stari način transkripcije, sva lična imena sada zvuče drukčije, pa tako i Maovo (u velikom broju slučajeva, to može zbuniti; primjera radi, na engleskom Deng Xiaoping (shbc. Deng Sjaoping) je nekada bio Teng Hsiao-p’ing). Jugoslovenska verzija Citata je kompletna, tj. sadrži 33 poglavlja, koričenje je odrađeno kvalitetno i malena je kao i kineske verzije.

Kod nas postoji još jedna dostupna verzija pod malo izmijenjenim imenom: „Mala crvena knjižica Mao Cedunga“, koju je izdalo izdavačko preduzeće „Prosveta“ iz Beograda 2014. godine, sa mlakim predgovorom Radosava Pušića. Iako su modernizovali Maovo ime, izbacili su 5 poglavlja: IV – Pravilno rješavati protivrječnosti unutar naroda, X – Rukovodstvo partijskih komiteta, XV – Široka demokratija u tri oblasti; XXIII – Ispitivanje i izučavanje, XXIX – Kadrovi. Pored toga, koričenje ovog izdanja je jeftino, ima mnogo gramatičkih grešaka i zbog veličine bi se moglo zvati „Srednja crvena knjižica“. U njemu, nije odrađen nov prevod, već je samo prekucano staro jugoslovensko izdanje.

Nijedna verzija ne postoji na internetu, a pogotovo ne u potpunosti. Prije nego što smo pribavili ove dvije verzije, mi sa Dijalektike, tada Malog crvenog bloga, smo samostalno prevodili Citate. Ta verzija više ne postoji iz razloga što smo pribavili originalni prevod, koji je lakše prekucati, a prekucavamo originalnu i kompletnu verziju sa pet poglavlja koja nedostaju u izdanju Prosvete. Međutim, osim što smo ih prekucali na ijekavicu, ono što, bar zasad, nije mijenjano su arhaizmi. Ustaljeno je kod nas reći „papir“, a ne „hartija“, pa tako smo navikli i na Maov izraz „tigrovi od papira“, dok u originalu i našoj transkripciji još uvijek stoji „tigrovi od hartije“ i slične stvari. Na Dijalektici Citati imaju posebnu kategoriju i s vremenom će biti svi objavljeni, a možda i štampani, što nije čudno s obzirom da se stara verzija bloga, što je sada podnaslov bloga, zvala „Mali crveni blog“, gdje je aluzija jasna.

Zašto su nam bitni Citati?

 

Ova knjižica je jako bitna, kako za marksiste-lenjiniste-maoiste, kao i za marksiste-lenjiniste, i ona je klasik kao što je Manifest komunističke partije (Komunistički manifest) za osnovni marksizam, jer je njen sadržaj i dalje aktuelan i ispravan.

Pored toga, mnogo je lakše da se u čitanju i čitalačkim grupama obrađuju isječci, kratka djela ili tematska poglavlja kao u Citatima, nego da se obrađuje čitava knjiga. Pored toga, time se otvara diskusija, što je i cilj, a ne da se ostane samo na suvoparnom čitanju da bismo ispunili “kvotu”.

U njoj su mnoge bitne Maove i maoističke misli, protiv kojih mnogi nastupaju negativno bez ispitivanja, npr. „Vodeća sila naše revolucije je industrijski proletarijat“ je odgovor na mnoge površne „kritičare“ koji o Kineskoj revoluciji govore kao o nekakvoj agrarnoj revoluciji. Radi toga, bitna je za upoznavanje sa maoizmom.

Iako možda nekom neupućenom Citati mogu izgledati kao „prosta“ ili „propagandna“ knjižica (propaganda je loša samo za onog ko ne zna šta je propaganda), tek kada se neko sa većim znanjem i iskustvom upusti u zadatak čitanja (to je istina, između ostalog, po pitanju bilo čega), tek tada može vidjeti punu genijalnost, detalj, suštinu kako u čitavom djelu, tako i u pojedinim riječima, frazama, rečenicama. Tek onda može povezati stvari. Na primjer, nekome neupućenom fraza „desni oportunizam“ može da znači malo ili nimalo; nekome solidno upućenom može da znači i dosta toga bez da zna sve okolnosti pod kojima je Mao to pisao; tek kad proučimo Kinesku revoluciju i socijalizam, prva asocijacija na to će nam biti „jedno se dijeli u dva“ i „dva se spaja u jedno.“ Te fraze su oslikale čitavu jednu epohu kineske revolucije, posebno VPKR, i sa njima kao početnom filozofskom tačkom milioni su stradali u klasnoj borbi, dok bi neko neupućen rekao: sve to zbog jednog beznačajnog pojma?

Kako čitati Citate?

 

S obzirom da ima određen broj ljudi koji razmišljanje smatraju velikim protivnikom čovječanstva ili kao ličnu uvredu, jedna stvar se mora razjasniti. Kada se pitaju zašto mi neki ovo čitamo, onda moraju shvatiti da mi ne planiramo da idemo u kinesku provinciju Hunan i da pravimo sindikate ili naoružavamo seljake na Đingang planini kao što je to Mao radio, već da mi ideje, kako Maove, tako bilo čije, apstrahujemo. Kao što se marksizam ne tiče više samo zapadne Evrope, lenjinizam Rusije, tako se ni maoizam ne tiče samo Kine. Kao što Mao reče: ispravne ideje ne padaju s neba, već dolaze iz ljudske prakse i samo iz nje. U svemu što radimo postoje univerzalne lekcije, a one su morale poteći iz nečega konkretnog, pojedinačnog. To ne znači mehanička primjena istog, samo na drugi kontekst – to znači prilagođavanje kontekstu. Ako znamo da postoji stvar koja se zove motor i da ona pokreće automobil, i ako želimo da ta ista stvar pokreće avion, onda pravimo i modifikujemo motor tako da bude prikladan za avion, a ne radimo to prosto tako što ćemo u avion staviti motor od automobila.

Isto tako, to ne znači da mi želimo armiju sačinjenu od seljaka u Francuskoj, već to znači još jedan nivo apstrakcije, uopštavanja. Takav stav nije svojstven samo desničarima. Dogmatizam na revolucionarnoj je jedan veliki problem i radi njega, Kineska revolucija je svojevremeno desetkovana i skoro ugašena kada su Moskva i KP Kine pokušali doslovno da prenesu iskustva Oktobarske revolucije na Kinu i da ih primijene. Radi toga, ne samo da se mora biti kreativan u primjeni lekcija, već se mora odraditi konkretna analiza konkretne situacije, i primijeniti na jedinstven način sva iskustva koja su dosad pokazala uspjeh. Pored toga, određeni „dogmatizam“ marksizma se sastoji i u tome da postoje istine koje se ne osporavaju, a to je poput one da „politička moć raste iz puščane cijevi“ odnosno da proletarijat ne može na vlast doći mirnim putem i uspostaviti svoju diktaturu. To se svaki put pokazalo istinitim, i nema nikakvog razloga da sumnjamo u to.

U tom smislu Citati, u jednu ruku, treba da se čitaju unutar konteksta Kineske revolucije. U drugu ruku, ono što bismo mi iz njih danas koristili, treba da se svede na opšti nivo i vrati u praksu kroz filter 21. vijeka i naših okolnosti.